Кон крајот на 1670 година, прочуениот отомански патеписец Евлија Челебија минува низ територијата на денешна Македонија, оставајќи зад себе вредни записи за местата што ги посетил и народите што таму живееле. Неговите живописни описи ни овозможуваат да направиме мост помеѓу минатото и сегашноста, да ги споредиме старите сведоштва со денешните реалности.

Посебен впечаток на Челебија му оставила Струга, град на брегот на Охридското Езеро, кој во тоа време бил една од главните населби во регионот. Покрај Охрид, со неговата неповторлива тврдина, и соседниот Поградец, Струга се вбројувала меѓу клучните населени места.

Во срцето на Струга, врз Дрим, се издигал дрвен мост со дванаесет сводови, долг околу педесет метри. Токму на него се наоѓала резиденцијата на локалниот ага, кој бил заштитен од четириесет и пет вооружени стражари. Денес, Дрим останува централно место во градот, но повеќе нема градби над неговите води – само мостови кои овозможуваат лесно движење. Околината на реката служи како идеално место за кафе-пауза во сенката на дрвјата или освежување во бистрите води, а наскоро се очекува изградба на нов дрвен мост кој ќе го збогати овој амбиент.

Во минатото, Струга бил домаќин на годишен панаѓур кој траел десет дена и ноќи, собирајќи околу 40-50 илјади луѓе. Над илјада сергии и дуќани од платно биле преполни со трговци и купувачи, создавајќи невидена гужва. Денешната чаршија сè повеќе ги губи своите традиционални занаети. Некогаш во неа доминирале кујунџиите, самарџиите, грнчарите и други мајстори, но оваа архитектонска убавина полека се заменува со современи градби. Некои од старите објекти сè уште ги задржале своите препознатливи бондрук конструкции, кои му даваат посебен уметнички печат на градот.

Струга отсекогаш била поврзана со риболовот, една од главните економски гранки во минатото. Импресивна била сликата на дваесет и пет чунови, осветлени со факли, кои ноќе ги влечеле своите мрежи, додека уловот завршувал во рацете на локалниот емин. Солената риба од Струга потоа се продавала низ цела Румелија, станувајќи препознатлив извозен производ.

Челебија во своите записи ја пренесува и локалната легенда за јагулата – според верувањето, таа давала огромна сила на оној што ќе ја изеде. Се верувало дека дури и главоболка може да се излечи со јагула, ако ѝ се стави сол на главата и се постави врз болно место. Името на античкиот град Енхалон, што означува јагула, само ја потврдува долгата традиција поврзана со оваа риба.