Анализа: Сите дебатираат за националноста на Мухаммед Хусрев, но го забораваат неговиот придонес

Мухаммед Хусрев (Ајдинлар) е роден во селото Лабуништа, во близина на Струга, денешна Македонија. Тој потекнува од албанско семејство, а неговиот татко бил Нуман Ефенди. Основното образование го завршил во своето село, по што учел една и пол година во Охрид и Тирана. Во 1910 година заминал за Истанбул, каде што се запишал во медресата Учбаш во Карагумрук. Таму посетувал предавања кај учители како што биле Реби Мола, Кастамонулу Ахмед Ефенди, Таваслı Хафиз Хасан и Измирли Исмаил Хакı. Подоцна се запишал на Медресето Сулејмание и во 1919 година дипломирал на отсекот за толкување на Куранот и хадисите. Потоа бил назначен за наставник во Медресето Ибтида-и Харич, каде што предавал арапски јазик.

По укинувањето на медресите и титулата "дерсиам" по воспоставувањето на Републиката, Хусрев Хоџа продолжил со својата работа доброволно. Но, поради притисоците, заминал од земјата со изговор дека ќе се врати во своето родно место, и во 1936 година се населил во Медина. Сепак, поради здравствените проблеми на неговото семејство, се вратил во Истанбул една година подоцна. И покрај сите притисоци, продолжил да држи предавања. Хусрев Хоџа исто така повремено одржувал хутби (проповеди) во џамиите Хоџапаша и Џамиалти. Неговата решителност да го одржува религиозното образование и да ја кажува вистината се памети преку бројни приказни и анегдоти. По отворањето на Истанбулската Имам-Хатип школа, предавал таму околу две години. Починал на 23 април 1953 година во Истанбул и е погребан на гробиштата Сакıзагач во Едирнекапи.

Повеќе од триесет години, без прекин, држел предавања во џамијата Фатих и во својот дом за ученици од различни нивоа. Хусрев Хоџа го сметал образованието на учениците за облик на обожување. Според раскажувањето на неговиот ученик Јашар Тунагур, кога неговата болест напредувала и видот му се влошил, му било предложено да ги прекине предавањата. Тој, сепак, изразил каење што не успеал сам да го одлучи тоа, барајќи прошка од Бога, и три дена подоцна починал. Особено во периодот од 1940 до 1950 година, кога религиозниот живот и образованието биле под силен притисок, Хусрев Хоџа со голема храброст го продолжил своето учење, помагајќи и во одржувањето на религиозниот живот и во едукацијата на вредни ученици. Некои од неговите ученици се Салих Шереф, Абдулхалим Аккул, Хусеин Карагозоглу, Махмут Бајрам, заменик директор на Дирекцијата за верски работи Јашар Тунагур, поранешниот муфтија на Акдагмадени Садик Фиданџи и инженерот Х. Исмаил Туран.

Хусрев Хоџа целосно се посветил на своите верувања и борбата за нив, без да бара материјална надомест или слава. Во предговорот на своето дело „Рисалету’л-Мевахиби’л-Илахије“, тој напишал дека книгата ја напишал во тешки времиња. Неговиот ученик Мустафа Неџати Ефенди од Ерзурум, кој ја препишал книгата, истакнал дека за време на пишувањето, сопругата на Хусрев Хоџа починала, неговата куќа со сите книги изгорела, а звуците на оружје од непријателот што се приближувал до Истанбул се слушале. И покрај сите овие тешкотии, Хусрев Хоџа живеел скромен живот, заработувајќи со продажба на зеленчук од својот двор. Средствата за неговиот погреб ги обезбедил пензиониран полицаец од неговата заедница, кој ја донирал својата пензија, а понудените средства од учениците ги вратил на семејството на Хусрев Хоџа.

Неговото единствено дело, напишано на арапски, е „Рисалету’л-Мевахиби’л-Илахије“. Ова дело ја истакнува неговата вештина во арапскиот јазик и длабокото познавање на литературата за толкување на Куранот. Делото се состои од две главни делови и опфаќа толкување на стихот 21 од сурата „Ал-Бакара“, прикажувајќи го преку различни методи и пристапи. Ова дело е значаен показател за неговата рана научна активност, која за жал не продолжила подоцна поради тешките животни услови и фокусот на неговата работа во образованието.