Старите лабуништани немале можност за високо образование. Животот рано ги упатувал кон работата, наместо кон училишните клупи. Но, меѓу нив имало луѓе со природна интелигенција, бистра мисла и животна мудрост од кои можело многу да се научи.

Во селото имало неколкумина што редовно читале дневен печат и така биле добро информирани за случувањата во државата и во светот. Во долгите зимски вечери, кога конаците биле место за разговор, дружење и размена на искуства, тие најчесто го имале главниот збор. Нивните кажувања внимателно ги слушале и постарите и помладите.

Но, како и денес, секогаш ќе се најдел по некој што бил подготвен да расправа и да противречи, дури и кога немал доволно знаење за темата. За некои било поважно да не останат без последниот збор отколку да ја дознаат вистината. Еден од тие мудри лабуништани бил аџо Мерсим. Редовно читаше весници и знаеше многу меселиња и случки од постарите времиња. Речиси немаше конак на кој нема да раскаже нешто ново – било за настаните низ светот, било за луѓето и времињата што поминале. Неговите зборови не биле само интересни, туку и поучни.

Иако повеќето со задоволство го слушале, понекогаш ќе се најдел и по некој самоуверен „полуписмен“ кој веднаш почнувал да противречи и да бара расправија.

Аџо Мерсим не сакал долги дебати, а уште помалку неплодни расправии со тврдоглави луѓе кои никогаш не признавале дека можеби не се во право. Знаел дека има разговори од кои човек не добива ништо освен изгубено време и нарушен душевен мир.

Затоа, кога ќе почувствувал дека разговорот се претвора во бесцелно препукување, само благо ќе се насмевнел и со неколку зборови ја завршувал целата расправа:

„Не сум писмен.“

Со таа кратка реченица не признавал незнаење, туку покажувал мудрост. Повеќе му било важно да го сочува мирот отколку да ја докажува својата ученост. Знаел дека не секоја расправа заслужува одговор и дека понекогаш најголемата победа е да не влезеш во бесмислена дебата.

Токму затоа овие три збора останале запаметени како една од најубавите мудрости на старите лабуништани. Тие нè потсетуваат дека вистинската мудрост не е во тоа секогаш да кажеш повеќе, туку да знаеш кога е подобро да премолчиш.

А можеби токму во тоа најдобро се гледа разликата меѓу некогаш и денес. Некогаш навистина мудрите и знајните луѓе, како аџо Мерсим, од скромност знаеле да речат: „Не сум писмен.“ Не затоа што навистина биле неписмени, туку затоа што знаеле дека мудроста не се докажува со надвикување, ниту достоинството со победа во секоја расправа.

Денес, повторно, сè почесто сме сведоци на таквите појави. Оние што навистина поседуваат знаење и достоинство неретко се повлекуваат, зборуваат тивко и не чувствуваат потреба постојано да се докажуваат. Од друга страна, не е мал бројот на оние што со малку знаење, но со многу самоувереност, се претставуваат како најстручни, најповикани и најспособни. Понекогаш токму таквите стигнуваат и до највисоките општествени и политички функции, како гласноста да станала поважна од знаењето, а самоувереноста повредна од мудроста.

Старите лабуништани нè научија дека човекот не се мери по тоа колку зборува за себе, туку по тоа колку тежат неговите зборови и дела. Вистинската писменост не е само во дипломите и прочитаните книги, туку и во скромноста, разумот, воспитувањето и способноста човек да знае кога треба да зборува, а кога достоинствено да замолчи.

Можеби затоа реченицата „Не сум писмен“ денес звучи помудро од кога било. Зашто има времиња кога најголем знак на мудрост е скромноста, а најголем знак на неписменост е убеденоста дека човек знае сè.

✍️ Јакуб Казимоски

Од циклусот „Мудрости на старите лабуништани“