Labunishtëit e vjetër nuk kishin mundësi për arsim të lartë. Jeta i drejtonte herët drejt punës, në vend të bankave shkollore. Por, mes tyre kishte njerëz me inteligjencë natyrore, mendje të kthjellët dhe urtësi jetësore nga të cilët mund të mësohej shumë.

Në fshat kishte disa që lexonin rregullisht shtypin e përditshëm dhe kështu ishin të informuar mirë për ngjarjet në shtet dhe në botë. Në netët e gjata dimërore, kur shtëpitë familjare ishin vend për biseda, shoqëri dhe shkëmbim përvojash, ata zakonisht e kishin fjalën kryesore. Të moshuarit dhe të rinjtë i dëgjonin me kujdes rrëfimet e tyre.

Por, si edhe sot, gjithmonë do të gjendej ndonjëri që ishte gati të polemizonte dhe të kundërshtonte, edhe kur nuk kishte mjaftueshëm njohuri për temën. Për disa ishte më e rëndësishme të mos mbetej pa fjalën e fundit sesa të zbulohej e vërteta.

Njëri prej atyre labunishtëve të mençur ishte hoxha Mersim. Ai lexonte rregullisht gazeta dhe njihte shumë ngjarje dhe raste nga kohët e vjetra. Gati nuk kishte shtëpi ku të mos tregonte diçka të re – qoftë për ngjarjet në botë, qoftë për njerëzit dhe kohët që kishin kaluar. Fjalët e tij nuk ishin vetëm interesante, por edhe edukative.

Edhe pse shumica e dëgjonin me kënaqësi, ndonjëherë dilte ndonjë "gjysëm i shkolluar" me vetëbesim që menjëherë fillonte të kundërshtonte dhe kërkonte debat.

Hoxha Mersim nuk donte debate të gjata, e aq më pak polemika të pakuptimta me njerëz kokëfortë që nuk pranonin kurrë se mund të gabonin. Ai e dinte që ka biseda nga të cilat njeriu nuk fiton asgjë përveç kohës së humbur dhe paqes së ndërprerë të mendjes.

Prandaj, kur ndiente që biseda po shndërrohej në përplasje të kotë, thjesht buzëqeshte lehtë dhe me disa fjalë përfundonte të gjithë debatit:

"Nuk jam i shkolluar."

Me këtë fjalë të shkurtër ai nuk pranonte pashkollimin, por tregonte urtësi. I ishte më e rëndësishme të ruante paqen se sa të dëshmonte shkollimin e tij. Ai dinte që jo çdo debat meriton përgjigje dhe se ndonjëherë fitorja më e madhe është të mos hysh në një debat të pakuptimtë.

Pikërisht për këtë tre fjalë u mbajtën mend si një prej urtësive më të bukura të labunishtëve të vjetër. Ato na kujtojnë që urtësia e vërtetë nuk është të thuash gjithnjë më shumë, por të dish kur është më mirë të heshtësh.

Dhe ndoshta pikërisht në këtë shikohet më së miri ndryshimi ndërmjet dikur dhe sot.

Më parë, njerëzit vërtet të urtë dhe të ditur, si hoxha Mersim, nga përulësia dinin të thoshin: "Nuk jam i shkolluar." Jo sepse vërtet ishin analfabetë, por sepse dinin që urtësia nuk provohet me zhurmë, as dinjiteti me fitore në çdo debat.

Sot, përsëri shumë shpesh jemi dëshmitarë të këtyre dukurive. Ata që vërtet posedojnë njohuri dhe dinjitet shpesh tërhiqen, flasin qetë dhe nuk ndjejnë nevojën për t'u dëshmuar vazhdimisht. Nga ana tjetër, nuk janë të pakët ata që me pak njohuri, por shumë vetëbesim, paraqiten si më ekspertë, më të thirrur dhe më të aftë. Ndonjëherë pikërisht ata arrijnë deri në pozitat më të larta shoqërore dhe politike, sikur zërimi të jetë më i rëndësishëm se njohuria, dhe vetëbesimi më i dëmshëm se urtësia.

Labunishtëit e vjetër na mësuan që njeriu nuk matet me atë sa flet për vete, por me sa peshojnë fjalët dhe veprat e tij. Urtësia e vërtetë nuk është vetëm në diplomat dhe librat e lexuar, por edhe në përulësinë, arsyen, edukatën dhe aftësinë e njeriut të dijë kur duhet të flasë dhe kur me dinjitet të heshtë.

Ndoshta për këtë fraza „Nuk jam i shkolluar“ sot tingëllon më urtë se kurrë. Sepse ka kohëra kur shenja më e madhe e urtësisë është përulësia, dhe shenja më e madhe e analfabetizmit është bindja se njeriu i di të gjitha.

✍️ Jakub Kazimoski

Nga cikli "Urtësitë e Labunishtëve të Vjetër"