Старите лабуништани во принцип се труделе сè што заработувале за живот и сè со што ги прехранувале своите семејства да биде стекнато на дозволен и чесен начин — што би се рекло, со пот заработено. Особено се внимавало заработката да биде алал.

Во тоа време најголемиот дел од населението живеело горе-долу со сличен животен стандард. Немало големи разлики меѓу луѓето, а и она малку што се имало се ценело ако било стекнато со труд и со чист образ.

Кога родителите ги испраќале своите чеда на печалба, а домаќинките своите домаќини да заработуваат за семејството, еден од главните аманети бил:

„Чувај се од арам!“

Не било најважно колку ќе заработиш и колку ќе донесеш дома. Поважно било она што ќе го донесеш да биде алал — чесно заработен денар, без туѓ хак (туѓо право), без измама и без неправда.

Зашто старите добро знаеле:

Малку со бериќет вреди повеќе од многу без бериќет.

Но, како и секогаш во животот, имало и исклучоци.

И покрај родителскиот аманет и молбите на оние што чекале дома, се случувало некој да се занесе по она што го гледал околу себе. Ќе видел како некој живее раскошно, вози скап автомобил, има богато опремена куќа и располага со многу пари, па и кај него ќе се разбудела желбата што побрзо да стигне до истото.

А кога човек ќе почне повеќе да гледа што има другиот, отколку како го стекнал, лесно може да ја заборави границата меѓу алалот и арамот.

Така, се случувало некои да тргнат по друг пат.

По некое време, кога ќе се врателе во родниот крај, доаѓале со скапи автомобили, со многу пари во џебот и со желба сите да видат дека „успеале“. Се расфрлале со пари, се фалеле со она што го стекнале, а понекогаш во нивното однесување се чувствувала и надменост кон оние што продолжиле да живеат поскромно.

Таквата слика знаела да предизвика восхит, особено кај помладите. Гледајќи го раскошот пред себе, тие лесно можеле да помислат дека токму тоа е мерилото за успех во животот.

Но старите лабуништани, оние што се имале нагледано сè и сешто во животот, не се восхитувале толку лесно.

Тие знаеле дека не треба да се гледа само колку човек има, туку и од каде му дошло тоа што го има.

Па кога некој помлад со восхит ќе зборувал за таквото богатство, некој од старите знаел мирно да му рече:

„Абе, синко, не се восхитувај на такво богатство и на таков раскош. Арам гелди – арам гитти. Арам дојде – арам си отиде.“

И животот понекогаш навистина знаел да ги потврди нивните зборови.

По некое време ќе се слушнело дека „бизнисот“ пропаднал. Парите ги снемало, раскошот завршил, а скапите автомобили што некогаш привлекувале погледи станале минато.

А оние што до вчера се расфрлале со пари, знаеле повторно да дојдат меѓу истите луѓе и да побараат помош — некој да им помогне да најдат работа и одново да почнат чесно да заработуваат за живот.

Тогаш старите немале потреба од многу зборови.

Само ќе речеле:

„АРАМ ГЕЛДИ – АРАМ ГИТТИ.“ Арам дојде – арам си отиде.

Поука за денес

Секако, старите со ова не сакале да кажат дека секој богат човек богатството го стекнал нечесно, ниту дека секоја загуба е последица на арам.

Нивната порака била многу поедноставна:

Не гледај само колку има човек — гледај како го стекнал тоа што го има.

И денес, кога луѓето лесно го покажуваат она што го поседуваат, а многу потешко се гледа патот по кој дошле до него, оваа стара мудрост не изгубила ништо од својата вредност.

Зашто не е најважно колку ќе внесеш во својот дом, туку што внесуваш со тоа — алал или арам, мир или немир, бериќет или негово отсуство.

Затоа старите повеќе го ценеле чесно заработениот денар и чистиот образ, отколку богатството со сомнително потекло.

И сето тоа го собирале во четири едноставни зборови:

„АРАМ ГЕЛДИ – АРАМ ГИТТИ.“

✍️ Јакуб Казимоски

Од циклусот „Мудрости на старите лабуништани“