Plakët e Labunishtënisë në përgjithësi përpiqeshin që gjithçka që fitojnë për jetesë dhe çfarë përdornin për të ushqyer familjet e tyre të përftohet në mënyrë të ligjshme dhe të ndershme — pra, me mund dhe djersë. Veçanërisht kujdeseshin që fitimi të jetë i ndershëm.

Në atë kohë, shumica e popullsisë jetonin me një standard jetese relativisht të ngjashëm. Nuk kishte dallime të mëdha midis njerëzve, dhe edhe pak çka që kishin vlerësohej nëse ishte fituar me punë dhe fytyrë të pastër.

Kur prindërit dërgonin fëmijët e tyre për punë, dhe stërgjyshërit dërgonin stërnipërit të fitonin për familjen, një nga këshillat kryesore ishte:

„Ruaju nga arami!“

Nuk ishte më e rëndësishme sa fiton dhe sa sjell në shtëpi. Më e rëndësishme ishte që ajo që sillje të ishte e ndershme — një denar i fituar me dinjitet, pa të drejtë të huaj (përvetësim të paligjshëm), pa mashtrim dhe pa padrejtësi.

Sepse të vjetrit e dinin mirë:

Pak me bekim vlen më shumë se shumë pa bekim.

Por, si gjithmonë në jetë, kishte përjashtime.

Pavarësisht këshillave dhe kërkesave të prindërve në shtëpi, ndodhte që dikush të joshte ajo që shihte rreth vetes. Do të shihte dikë që jetonte luksozisht, voziste makinë të shtrenjtë, kishte shtëpi të pasur dhe shumë para, dhe edhe tek ai lindte dëshira për të arritur shpejt në të njëjtën gjendje.

Dhe kur njeriu fillon të shohë më shumë atë që ka tjetri sesa se si e ka fituar, lehtë mund të harrojë kufirin ndërmjet të ndershmes dhe aramit.

Ashtu ndodhte që disa niseshin për një rrugë tjetër.

Pas një kohe, kur ktheheshin në vendlindje, vinin me makina të shtrenjta, me shumë para në xhep dhe me dëshirën që të gjithë të shihnin se "kanë arritur". Shpenzonin pa masë, lëvdonin atë që kishin fituar, dhe ndonjëherë në sjelljen e tyre ndjehej edhe arroganca ndaj atyre që vazhdonin të jetonin më modestisht.

Kjo pamje ngjallte admirim, sidomos tek të rinjtë. Duke parë lukshinë para tyre, ata lehtë mund të mendonin se pikërisht ajo është matësi i suksesit në jetë.

Por të vjetrit labunishtë, ata që kishin parë shumë në jetë, nuk admiruan aq lehtë.

Ata dinin që nuk duhet t’i shikosh vetëm sa ka njeriu, por edhe nga se e ka fituar atë që ka.

Kurse kur dikush i ri flet me admirim për atë pasuri, një nga të vjetrit dinte ta thotë qetësisht:

„O biri, mos u mahnit me atë pasuri dhe me atë luksi. Aram erdhi – aram u kthye.“

Dhe jeta ndonjëherë vërtet dinte t’i konfirmojë fjalët e tyre.

Pas një kohe dëgjohej se „biznesi“ kishte falimentuar. Paratë kishin zhdukur, luksi përfundoi, dhe makinat e shtrenjta që dikur tërhiqnin vëmendjen u bënë e kaluar.

E ata që deri dje shpenzonin para, dinin të vinin përsëri mes të njëjtëve dhe të kërkonin ndihmë — dikë që t’u ndihmojë të gjejnë punë dhe të fillojnë përsëri të fitojnë ndershmërisht për jetesë.

Atëherë të vjetrit nuk kishin nevojë për shumë fjalë.

Thjesht thoshin:

„ARAM ERDH – ARAM U KTHYE." Aram erdhi – aram u kthye.

Mësim për sot

Sigurisht, të vjetrit me këtë nuk deshën të thonë që çdo njeri i pasur e fitoi pasurinë në mënyrë të pandershme, as që çdo humbje ishte pasojë e aramit.

Mesazhi i tyre ishte shumë më i thjeshtë:

Mos shiko vetëm sa ka njeriu — shiko si e ka fituar atë që ka.

Edhe sot, kur njerëzit lehtësisht tregojnë çfarë zotërojnë, dhe shumë më vështirë shihet rruga që kanë ndjekur për të arritur atje, kjo urtësi e vjetër nuk ka humbur asgjë nga vlera e saj.

Sepse nuk është më e rëndësishme sa fut në shtëpinë tënde, por çfarë sjell me atë — ndershmëri apo aram, qetësi apo shqetësim, bekim apo mungesën e tij.

Prandaj të vjetrit vlerësonin më shumë denarin e fituar ndershmërisht dhe fytyrën e pastër, sesa pasurinë me prejardhje të dyshimtë.

Dhe të gjitha i përmbledhnin në katër fjalë të thjeshta:

„ARAM ERDH – ARAM U KTHYE."

✍️ Jakub Kazimoski

Nga cikli „Urtësitë e të vjetrit labunishtë“