Analiz: Herkes Muhammed Husrev'in milliyeti üzerinde tartışıyor ancak onun katkısını unutuyor

Muhammed Husrev (Aydınlar), günümüz Makedonya'sı Struga yakınlarındaki Labunista köyünde doğdu. Arnavut bir aileden gelmekte olup babası Numan Efendi idi. İlk öğrenimini kendi köyünde tamamladıktan sonra Ohrid ve Tiran’da bir buçuk yıl eğitim gördü. 1910 yılında İstanbul’a gitti ve Karagümrük’teki Uçbaş Medresesi'ne kaydoldu. Burada Rebi Mola, Kastamonulu Ahmed Efendi, Tavassı Hafız Hasan ve İzmirli İsmail Hakkı gibi hocalardan ders aldı. Daha sonra Süleymaniye Medresesi'ne yazıldı ve 1919 yılında Kur'an ve hadislerin tefsiri bölümünden mezun oldu. Ardından İbtiḍa-i Haric Medresesi'nde Arapça öğretmeni olarak atandı.

Cumhuriyetin kurulmasıyla medreselerin ve “dersiam” unvanının kaldırılmasının ardından Husrev Hoca çalışmalarına gönüllü olarak devam etti. Ancak baskılar nedeniyle ülkeyi terk etti, dönüş amacıyla 1936 yılında Medine'ye yerleşti. Ailesinin sağlık sorunları nedeniyle bir yıl sonra İstanbul’a döndü. Tüm baskılara rağmen ders vermeye devam etti. Husrev Hoca zaman zaman Hoca Paşa ve Camialtı camilerinde hutbeler verdi. Dini eğitimi sürdürme ve gerçeği söyleme kararlılığı, pek çok hikaye ve anekdotla hatırlanır. İstanbul İmam Hatip Okulu'nun açılmasından sonra yaklaşık iki yıl burada ders verdi. 23 Nisan 1953'te İstanbul’da vefat etti ve Edirnekapı Sakızağaç Mezarlığı'na defnedildi.

Otuz yıldan fazla kesintisiz olarak Fatih Camii'nde ve evinde farklı seviyelerden öğrencilere ders verdi. Husrev Hoca, öğrencilerin eğitimini bir ibadet şekli olarak görüyordu. Öğrencilerinden Yaşar Tunagur’un anlatımına göre, hastalığı ilerleyip görme yetisi zayıfladığında derslere son vermesi önerildi. Ancak bu kararı kendi başına veremediği için pişmanlık duydu, Allah’tan af diledi ve üç gün sonra hayatını kaybetti. Özellikle 1940-1950 yılları arasında dini hayat ve eğitim yoğun baskı altındayken, Husrev Hoca büyük cesaretle öğrenimini sürdürdü, dinî hayatın ve değerli öğrencilerin eğitimine katkı sağladı. Öğrencileri arasında Salih Şeref, Abdülhalim Akkul, Hüseyin Karagözoğlu, Mahmut Bayram, Diyanet İşleri Başkan Yardımcısı Yaşar Tunagur, Akdağmadeni eski müftüsü Sadık Fidançı ve mühendis H. İsmail Turan bulunmaktadır.

Husrev Hoca, inançlarına ve bu inançlar için mücadeleye tamamen kendini adadı, maddi karşılık veya şöhret aramadı. "Risaletü’l-Mevahibi’l-İlahiyye" adlı eserinin önsözünde kitabı zor zamanlarda yazdığını belirtti. Kitabı kopyalayan öğrencisi Erzurumlu Mustafa Necati Efendi, yazım sürecinde Husrev Hoca'nın eşinin vefat ettiğini, evinin ve tüm kitaplarının yandığını, İstanbul’a yaklaşan düşman silahlarının seslerinin duyulduğunu vurguladı. Tüm bu zorluklara rağmen Husrev Hoca mütevazı bir hayat sürdü, avlusundaki sebzeleri satarak geçimini sağladı. Cenazesinin masraflarını cemaatinden emekli bir polis, kendi emekli maaşını bağışlayarak karşıladı; öğrencilerinin teklif ettiği paraları Husrev Hoca’nın ailesine geri verdi.

Tek eseri Arapça olan "Risaletü’l-Mevahibi’l-İlahiyye"dir. Bu eser, onun Arap dili becerilerini ve Kur’an tefsiri literatüründeki derin bilgisini ortaya koyar. Eser iki ana bölümden oluşur ve Bakara suresinin 21. ayetinin tefsirini farklı yöntem ve yaklaşımlarla sunar. Bu çalışma, ne yazık ki yaşam koşullarındaki zorluklar ve eğitim çalışmalarına odaklanması nedeniyle sonraki dönemde devam etmeyen erken dönem bilimsel faaliyetlerinin önemli bir göstergesidir.