Analizë: Të gjithë debatojnë për kombësinë e Muhamed Husrevit, por harrojnë kontributin e tij

Muhamed Husrev (Ajdinlar) ka lindur në fshatin Labunishta, afër Strugës, në Maqedoninë e sotme. Ai vjen nga një familje shqiptare, ndërsa babai i tij ishte Numan Efendi. Arsimin fillor e përfundoi në fshatin e tij, pastaj studioi një vit e gjysmë në Ohër dhe Tiranë. Në vitin 1910 shkoi në Stamboll, ku u regjistrua në medresenë Uçbaş në Karagümrük. Atje ndiqte ligjërata nga mësues si Rebi Molla, Kastamonulu Ahmed Efendi, Tavaslı Hafiz Hasan dhe İzmirli İsmail Haki. Më vonë u regjistrua në Medresenë Sulejmanije dhe në vitin 1919 diplomoi në degën e shpjegimit të Kur’anit dhe haditheve. Pastaj u emërua mësues në Medresenë İbtida-i Haric, ku jepte mësim të arabishtes.

Pas mbylljes së medreseve dhe titullit "dersiam" pas themelimit të Republikës, Husrev Hoxha vazhdoi me punën e tij vullnetarisht. Por për shkak të presioneve, u largua nga vendi me justifikimin se do të kthehej në vendlindjen e tij, dhe në vitin 1936 u vendos në Medinë. Megjithatë, për shkak të problemeve shëndetësore të familjes së tij, një vit më vonë u kthye në Stamboll. Megjithë të gjitha presionet, vazhdoi të zhvillonte ligjërata. Husrev Hoxha po ashtu mbante herë pas here hutbe (predikime) në xhamitë Hoxhapaşa dhe Çamlıca. Vendosmëria e tij për të mbajtur arsimin fetar dhe për të thënë të vërtetën kujtohet nga shumë histori dhe anekdota. Pas hapjes së Shkollës Imam-Hatip në Stamboll, ai ligjëroi aty rreth dy vjet. Vdiq më 23 prill 1953 në Stamboll dhe u varros në varrezat Sakızağaç në Edirnekapi.

Më shumë se tridhjetë vjet, pa ndërprerje, mbajti ligjërata në xhaminë Fatih dhe në shtëpinë e tij për nxënës nga nivele të ndryshme. Husrev Hoxha e konsideronte arsimin e nxënësve një formë adhurimi. Sipas rrëfimit të nxënësit të tij Jaşar Tunagur, kur sëmundja e tij u përkeqësua dhe shikimi i tij dobësua, i u rekomandua të ndalojë ligjëratat. Megjithatë, ai shprehu pendesë që nuk kishte vendosur vetë për këtë, kërkoi falje nga Zoti dhe tre ditë më vonë ndërroi jetë. Veçanërisht në periudhën 1940-1950, kur jeta fetare dhe arsimi ishin nën presion të madh, Husrev Hoxha me kurajo të madhe vazhdoi mësimdhënien, duke ndihmuar në ruajtjen e jetës fetare dhe në edukimin e nxënësve të vyer. Disa nga nxënësit e tij janë Salih Şeref, Abdulhalim Akkul, Husein Karagözoglu, Mahmut Bajram, zëvendësdrejtori i Drejtorisë së Punëve Fetare Jaşar Tunagur, ish-muftiu i Akdağmadeni Sadik Fidançi dhe inxhinieri H. İsmail Turan.

Husrev Hoxha iu përkushtua plotësisht besimeve dhe luftës për to, pa kërkuar shpërblim material ose famë. Në parathënien e veprës së tij "Risaletü’l-Mevahibi’l-İlahije", shkroi se librin e kishte shkruar në kohë të vështira. Nxënësi i tij Mustafa Necati Efendi nga Erzurum, i cili e kopjoi librin, theksoi se gjatë shkrimit, gruaja e Husrev Hoxhës kishte vdekur, shtëpia e tij me librat ishte djegur, dhe tingujt e armëve të armikut që afrohej në Stamboll dëgjoheshin. Megjithë të gjitha këto vështirësi, Husrev Hoxha jetonte një jetë modeste, duke fituar nga shitja e perimeve nga oborri i tij. Mjetet për varrosjen e tij i siguruan një efektiv i pensionuar i policisë nga komuniteti i tij, i cili dhuroi pensionin e tij, ndërsa fondet e ofruara nga nxënësit i riktheu familjes së Husrev Hoxhës.

Veprën e tij të vetme, të shkruar në gjuhën arabe, është „Risaletü’l-Mevahibi’l-İlahije“. Kjo vepër nënvizon aftësinë e tij në gjuhën arabe dhe njohjen e thellë të literaturës së shpjegimit të Kur’anit. Vepra përbëhet nga dy pjesë kryesore dhe përfshin shpjegimin e ajetit 21 të suret "El-Bekare", e paraqitur nëpërmjet metodave dhe qasjeve të ndryshme. Kjo vepër është një tregues i rëndësishëm i aktivitetit të tij shkencor të hershëm, i cili fatkeqësisht nuk vazhdoi më vonë për shkak të kushteve të vështira të jetesës dhe përqendrimit në punën e tij në arsim.