“Largësia nga qyteti ndihet edhe para se të arrish,” më tha miku im ndërsa shikonte rrugën që përshkruhej mes kodrave. Dhe me të vërtetë, me çdo kilometër që largohesh nga zhurma e qytetit, paqja rritet. Ajri bëhet më i freskët, dhe gjelbërimi — gjithnjë e më i dendur, si të përqafojë.

Labunishta të pret me qetësi, me erën e tokës dhe lagështirës, dhe me një ndjenjë lidhjeje që rrallë ndodh sot. “Këtu koha rrjedh ndryshe,” tha ai, duke parë tri xhamitë që dominojnë fshatin — simbole të besimit dhe historisë që tregojnë breza.

“Le të shkojmë së pari në Krasta,” thashë unë, dhe miku im kapte atë emocion aventurier në sytë e tij që e kanë vetëm njerëzit që duan të zbulojnë diçka të re. Dhe filluam.

Rruga të çon pas fshatit, ku fillimisht kalon pranë vileve të bukura dhe shtëpive të reja, me oborre të pastra dhe lule në gardhe. I tregova se dikur këtu kishte një deponi të egër dhe gurthyes, dhe se vendasit kishin luftuar gjatë kundër saj. “U ankuam shumë,” i thashë. “Por në fund ia dolëm — e zgjidhëm njëherë e përgjithmonë.”

Më pas rruga fillon të ngjitet mbi Krastë — një kodër plot me gurë të vegjël dhe të mëdhenj, bar të thatë dhe shkurre të rralla që luftojnë me erën. Toka është e fortë, por era është e pastër, malore. Çdo hap jehon, dhe gurët nën këmbë rrotullohen butë. Sa më lart ngjiteshim, aq më shumë hapet peizazhi poshtë nesh. Pamja — e gjelbër, e gjallë, e pafund.

“Këtu gjithçka thith frymë,” tha ai, duke parë nga fshati i përhapur në këmbë të kodrës. “Nuk mund të mos dashurohesh me këtë vend.”

Kur zbritëm përsëri, Labunishta tashmë na dukej ndryshe. Qetësia, lumi, njerëzit — gjithçka ishte pjesë e një historie të vjetër që tregohet pa fjalë.

Tri xhamitë menjëherë tërhiqnin vëmendjen e tij. “Të gjitha kanë shpirtin e tyre,” i thashë. Sidomos Xhamia e Poshtme, dikur krenare për minaren më të lartë — rekordi i vërtetë për kohën. Sot, me buzëqeshje i shpjegova se njerëzit kishin hyrë në një garë të heshtur — secili ndërtues i ri dëshiron të bëjë diçka më të lartë, më të ndritshme, më moderne. “Filluan të konkurrojnë me qiellin,” tha ai duke qeshur.

I tregova edhe për Mehmed Ali Pashën, për xhaminë e vjetër që e kishte ndërtuar me besim dhe vizion. Dhe se sot, menjëherë pranë saj, po ndërtohet pjesa e re — vazhdim i së njëjtës histori. “Ndërtohet me dashuri,” i thashë. “Ashtu si dikur — ngadalë, me shpirt dhe respekt për të kaluarën.”

Ndërsa kalonim rreth xhamisë, i tregoja ku kishte qenë gjithçka e gjelbër — kopshte, oborre, livadhe. Në ditët e Ramazanit uleshim nën pisha, jashtë në kopsht, hamë, qeshnim dhe dëgjonim sesi uji rridhte nga shadrvani. “Ishte diçka qetësuese në ato mbrëmje,” i thashë. “Era e barit dhe heshtja që nuk e prishte asgjë tjetër përveç tingullit të fontanës.”

Më së shumti u mahnit nga Xhamia e Re në Podgorcë. Kupolat e saj, të pikturuara në një shkëlqim të ngrohtë kafe, në diell duken si ar i shkrirë. Jo i vërtetë, por me ngjyrën që kap rrezet dhe i kthen në dritë. “Asnjëherë më parë s’kam parë një kupolë të tillë,” tha duke parë lart. “Duket sikur po shkrin me qiellin.”

Në fund të ditës, kur ktheheshim drejt rrugës kryesore, lumi rridhte paralel — i fshehur nën beton dhe metal. “Këtu dikur ishte i hapur,” i thashë. “Të gjithë ecnim pranë tij.” Ai ndaloi, i ndezi veshin dhe tha: “Dëgjoj ujë… por s’e shoh.”

Kjo fjali më jehonte gjatë gjithë rrugës së kthimit. Dikush ndoshta do të thoshte se fliste për lumin — por unë dija që fliste edhe për diçka tjetër. Për bukurinë e heshtur të vendit që ende dëgjohet, edhe kur nuk shikohet më.

Në ajrin e Labunishtë ndjehet ende fryma islame, por jo si diçka e ashpër apo e vështirë, por si një balsam i butë që formëson çdo ditë. Njerëzit janë të qetë, të buzëqeshur, dhe kanë atë butësi në fjalë që të çarmatos. “Këtu njerëzit nuk flasin me zë të lartë,” më tha. “Këtu flasin me zemër.”

Labunishta nuk është një vend që shikohet — është një vend që përjetohet. Dhe kur largohesh, nuk merr vetëm kujtime nga peizazhet dhe xhamitë, por ndjenjën që ke qenë pjesë e diçkaje më të madhe — diçka të vërtetë, të pastër dhe të qetë.