„Оддалеченоста од градот ја чувствуваш уште пред да стигнеш,“ ми рече пријателот додека го гледаше патот што се виеше меѓу ридовите. И навистина, со секој километар што се оддалечуваш од градската бучава, мирот расте. Воздухот станува посвеж, а зеленилото — сè погусто, како да те прегрнува.

Лабуништа те дочекува со спокој, со мирис на земја и влага, и со едно чувство на поврзаност што ретко се среќава денес. „Тука времето тече поинаку,“ рече тој, гледајќи ги трите џамии што доминираат во селото — симболи на верата и историјата што ја раскажуваат генерации.

„Ајде прво до Краста,“ реков јас, а пријателот го фати онаа авантуристичка возбуда во очите што ја имаат само луѓе што сакаат да откриваат нешто ново. И тргнавме.

Патот те носи зад селото, каде што најпрво минуваш покрај убави вили и нови куќи, со чисти дворови и цвеќиња по оградите. Му раскажував дека некогаш овде имаше дива депонија и каменоломи, и дека долго време мештаните се бореле против тоа. „Многу се буневме,“ му реков. „Ама на крај успеавме — го решивме тоа еднаш засекогаш.“

Потоа патот почнува да се качува по Крастата — рид полн со ситни и големи камења, суви треви и ретки грмушки што се борат со ветарот. Земјата е тврда, но мирисот е чист, планински. Секој чекор одекнува, а под нозете камењата тивко се тркалаат. Колку погоре се искачувавме, толку повеќе пејзажот под нас се отвораше. Погледот — зелен, живописен, бескраен.

„Овде сè дише,“ рече тој, гледајќи кон селото што се распослало во подножјето. „Не можеш да не се вљубиш во ова место.“

Кога се спуштивме назад, Лабуништа веќе го чувствувавме поинаку. Тишината, реката, луѓето — сè беше дел од една стара приказна што се раскажува без зборови.

Трите џамии веднаш го привлекоа неговото внимание. „Сите имаат своја душа,“ му реков. Особено Долната џамија, некогаш горда со највисокото минаре — вистински рекорд за тоа време. Денес, со насмевка му објаснив дека луѓето како да влегле во тивка трка — секој нов градител сака да направи нешто повисоко, посветло, посовремено. „Почнаа да се натпреваруваат со небото,“ рече тој низ смеа.

Му раскажував и за Мехмед Али Паша, за старата џамија што ја изградил со вера и визија. И за тоа како денес, веднаш покрај неа, се гради новиот дел — продолжение на истата приказна. „Се гради со љубов,“ му реков. „Како што се градело и некогаш — полека, со душа и со почит кон минатото.“

Додека одевме околу џамијата, му покажував каде порано сè било зелено — градини, дворови, ливади. Во рамазанските денови седевме под врбите, надвор во градината, јадевме, се смеевме и слушавме како водата тече од шадрванот. „Имаше нешто мирно во тие вечери,“ му реков. „Мирис на трева и тишина што не ја кршеше ништо освен звукот на фонтаната.“

Најмногу го воодушеви Новата џамија во Подгорци. Нејзините куполи, обоени во топол меден сјај, на сонце изгледаат како стопено злато. Не вистинско, но со боја што ги фаќа зраците и ги претвора во светлина. „Никогаш досега не сум видел вакво кубе,“ рече, гледајќи нагоре. „Изгледа како да се претопува со небото.“

На крајот од денот, кога се враќавме по главната улица, реката ни течеше паралелно — скриена под бетон и арматура. „Тука некогаш беше отворена,“ му реков. „Сите одевме покрај неа.“ Тој застана, го навали увото и рече: „Слушам вода… а не ја гледам.“

Таа реченица ми одекнуваше цел пат наназад. Некој можеби ќе рече дека зборуваше за реката — но јас знаев, зборуваше и за нешто друго. За тивката убавина на местото што сè уште се слуша, дури и кога повеќе не се гледа.

Во воздухот на Лабуништа сè уште се чувствува исламскиот дух, но не како нешто строго или тешко, туку како благ мелем што го обликува секој ден. Луѓето се тивки, насмеани, и ја имаат онаа мекост во зборот што те разоружува. „Овде луѓето не зборуваат гласно,“ ми рече. „Тука зборуваат со срце.“

Лабуништа не е место што се гледа — тоа е место што се доживува. И кога ќе заминеш, не носиш само спомени од пејзажи и џамии, туку чувство дека си бил дел од нешто поголемо — нешто вистинско, чисто и мирно.