Tradhita e punëtorëve sezonalë tek banorët e vjetër të Labunishtës ka rrënjë të thella dhe të largëta. Që nga kohët që kujtohen dhe shpjegohen, midis banorëve të Labunishtës ka pasur njerëz që janë larguar larg nga shtëpitë dhe familjet e tyre, në kërkim të punës dhe një ekzistence më të mirë.

Kjo ndodhte shumë para viteve shtatëdhjetë të shekullit të kaluar, kur punëtorët sezonalë në Labunishtë u përhapën shpejt dhe një numër i madh banorësh shkoi për punë në Gjermani ose në pjesë të ndryshme të ish-Jugosllavisë. Sidomos shumë prej tyre u vendosën në Slloveni, që me kalimin e kohës u bë një nga destinacionet më të rëndësishme të punës së sezonit për banorët e Labunishtës.

Por rrugët e punës sezonale ekzistonin edhe shumë më herët. Të moshuarit rrëfejnë për banorë të Labunishtës që shkonin për punë në Beograd dhe në Vlashkë — në hapësirat e sotme të Rumanisë — dhe përmenden edhe individë që kërkimi i fitimit i çoi deri në Anadoll dhe Persi — në hapësirat e Turqisë dhe Iranit të sotëm.

Kudo që shkonin, diçka ishte e njohur mirë: paraja e punëtorëve sezonale ishte një para e rëndë. Pas saj qëndronte punë e vështirë, heqje dorë, vetmi dhe ditë të gjata larg shtëpisë së tyre.

Veçanërisht të vështira ishin ndarjet. Prindërit dërgonin djemtë e tyre, fëmijët qëndronin pa baballarët, dhe bashkëshortët jetonin të ndarë për muaj, ndonjëherë edhe më gjatë. Ndërsa jeta në shtëpi vazhdonte duke pritur – kur do të arrijë një letër, kur do të vijë një lajm dhe, më shumë se gjithçka, kur punëtori sezonal do të kthehet prapë te familja e tij.

Por kujdesi i prindërve nuk ishte vetëm për shëndetin dhe sigurinë e fëmijëve të tyre jashtë. Ata më shumë shqetësoheshin që të mos shkonin në rrugë të gabuara, të mos u mbulonin me lakmi për fitime më të mëdha, dhe larg familjes dhe vendit të lindjes, të mos harronin kush janë dhe nga çfarë familjeje vijnë.

Prandaj në ndarje amani i prindërve ishte thuajse gjithmonë i njëjtë: të mos harrojnë ata që lanë pas – prindërit, bashkëshortet dhe fëmijët; të mos harrojnë pse po largohen dhe për kë po përpiqen; dhe kurrë të mos lejojnë që të huajt dhe paratë t’i largojnë nga ajo që kanë marrë nga shtëpia e tyre.

Dhe sot shohim që shumë nga ata që dëgjuan këtë këshillë të prindërve, që u mbanin larg rrugëve të liga dhe nuk lejuan që fitimi t’i largojë nga vlerat që morën nga shtëpia e tyre, me kalimin e kohës kanë përparuar dhe krijuar një jetë të qetë dhe dinjitoze. Fitimi i tyre i ndershëm ka sjellë të mirë jo vetëm për ta, por edhe për familjet e tyre, duke lënë pas një trashëgimi pune, rregulli, respekti dhe begatie.

Por mbi të gjitha këshillat, një amani spikatej më shumë: të ruhen nga fitimi i pandershëm.

Të moshuarit dinin mirë që nuk ka ajër të mirë në atë që është fituar në mënyrë të palejuar dhe jodinjitoze. Sepse nuk është më e rëndësishmja se sa sjell njeriu në shtëpi, por si e ka fituar dhe me çfarë ndërgjegje e ka futur në shtëpinë e tij.

Prandaj gjatë ndarjes shpesh u thoshin:

"Bir, qoftë edhe pak, vetëm të jetë me bekim."

Në atë fjali të shkurtër ishte mbledhur një filozofi e tërë jetës: më mirë pak, por ndershëm dhe me qetësi në shpirt, sesa shumë pa ajër, pa qetësi dhe pa begati.

Kohët ndryshuan, rrugët e punës sezonale u bënë më të lehta dhe distancat më të shkurtra. Por njeriu edhe sot qëndron para të njëjtit tundim – a do të zgjedhë më shumë me çdo kusht apo më pak, por ndershëm dhe me ndërgjegje të qetë.

Të moshuarit e Labunishtës ndoshta nuk kishin shkolla të mëdha, por kishin shkollën e jetës. Dinë që gjithçka nuk matet vetëm me sa para sjell njeriu në shtëpi, por edhe me mënyrën se si i ka fituar, çfarë ka ruajtur prej vetvetes dhe si është kthyer tek të tijtë.

Prandaj thirrja e tyre:

"Bir, qoftë edhe pak, vetëm të jetë me bekim"

nuk ishte vetëm këshillë për fitimin. Ishte amanet për jetën – që njeriu të mos humbët duke vrapuar pas më shumë, që të mos shesë fytyrën për para dhe që të mos sjellë në shtëpinë e tij diçka pa ajër dhe pa begati.

Qoftë pak — por ndershëm, me ajër dhe me begati.

Kjo këshillë e të moshuarve të Labunishtës le të mbetet amanet edhe për të gjitha brezat që do të lëshojnë vendin e lindjes në kërkim të një ekzistence më të mirë, kudo që jeta t’i çojë.

Sepse kjo këshillë nuk i përket vetëm një kohe dhe një brezi. Ajo është amanet i përjetshëm: fitimi i ndershëm, ndërgjegjja e pastër dhe begatia janë themeli mbi të cilin ndërtohet lumturia e vërtetë, qetësia dhe mirëqenia e çdo familjeje.

✍️ Jakub Kazimoski

Nga cikli "Urtësitë e të moshuarve të Labunishtës"