Високо над Струшкото Поле, на 865 метри надморска височина, се издига Лабуништа — населба што денес брои над 10.000 жители, што ја прави речиси рамноправна со самиот град Струга, кој има околу 15.000 жители.

Во пишаните извори, Лабуништа за првпат се појавува во 1544 година, а повторно е забележана и во 1583 година, што значи дека речиси пет века опстојува како жив сведок на времето. Но нејзината приказна почнува многу порано.

Над селото, кај месноста Калишта – Градиште, ридовите и денес ги чуваат остатоците од древни утврдувања. Археолошките траги — камени и метални ножеви, стомни, керамиди и стари римски гробови — зборуваат за цивилизации што овде живееле, тргувале и се бранеле со векови. Локалните легенди раскажуваат и за стара ковачница за злато, скриена некаде под камените падини, приказна што и денес ја храни мистиката на овој предел.

Најдлабоката тајна, сепак, се крие во самото име. Историчарите сметаат дека Лабуништа најверојатно го носи своето име како далечен одек од античката тврдина Albanopolis, обележана уште на старите карти на Птоломеј. Со векови, низ јазични преобразби, Албан → Лабун, името се пренесувало од генерација на генерација, сè додека не се вкоренило во денешниот облик — Лабуништа.

Во македонскиот и поширокиот словенски говор, ваквите промени не се ретки. Особено е важна замената на завршетокот -ан во -ун, што му дало локален, словенски облик на античкиот корен. Така, од старото Alban, низ векови на говорна адаптација, се оформил коренот Лабун.

Вториот дел од името — „-ишта“ — е стар словенски наставок што означува место, простор или населба. Тој често се користел за места поврзани со некаква градба, утврдување или живеалиште.

Така, името Лабуништа може да се разбере како:

„местото на Лабун“ или „местото каде се наоѓала старата тврдина Albanopolis“

Над високите лабунишки езера Локви, на 1908 метри, и денес минува трасата на древниот римски пат Via Egnatia. Овој пат некогаш ги поврзувал Драч, Солун и Цариград, претворајќи го овој предел во важна раскрсница меѓу истокот и западот. Секоја стапка по тие камени патеки денес е чекор низ историјата.

Во срцето на селото, времето продолжува да зборува преку светилиштата. Величествената Мехмед Али Паша џамија, изградена во 1794 година, повеќе од два века го чува духовниот ритам на Лабуништа. Подоцна, во 1898 година, е изградена и првата Долна џамија, додека црквата Св. Никола е подигната во 1856 година.

И во поновата историја, Лабуништа останува центар на животот во регионот. На 17 ноември 1996 година, таа повторно станува седиште на своја општина, статус што го носи до 12 април 2004 година. Но и многу пред тоа, низ различни историски периоди, ова место било административно срце на Дримколот.

Лабуништа не е само населба.

Таа е жива хроника на антички патишта, легенди, духовност и истрајност — место каде секој камен има приказна, а секоја патека води кон некое подзаборавено време.