Ramazan ayı, Müslümanların orucun yanı sıra İslam'ın üçüncü şartı olan zekatı verdiği aydır. Bu yüzden, müminleri bu hükme adanan bu cuma hutbesiyle hatırlatmaya karar verdik; amaç, onun ciddiyetini ve önemini kavramalarını sağlamaktır!

ZEKAT HÜKÜMLERİ

Hamd Allah’a mahsustur ve Peygamberine salat ve selam olsun. Bugünkü hutbede İslam’ın dördüncü şartı olan zekatın hükümlerinden bahsetmeye başlıyorum. Arapça’da zekat kelimesi “artış ve çoğalma” anlamına gelir; “Zeka ez-zer’u” denir, yani tohum büyür.

Şeriatta zekat, belli bir miktara ulaşan maldan, belirli şartlar altında ve belirli gruplara verilmesi zorunlu olan haktır.

Zekatın hükmü ve delilleri

Zekat, beş temel İslami esaslardan biridir; şehadet ve namazdan sonra en önemli esaslardan biridir.

Yüce Allah şöyle der: "Namazı kılın, zekatı verin." (Bakara, 43) Ve yine: "Onların mallarından zekat alın ki onları arıtasınız." (Tevbe, 103)

Allah'ın Resulü (s.a.v) şöyle buyurmuştur: "İslam beş dayanak üzerine kurulmuştur: Allah'tan başka tanrı olmadığına ve Muhammed'in onun peygamberi olduğuna şahadet etmek, namazı kılmak, zekatı vermek, hacca gitmek ve Ramazan ayında oruç tutmak." (Muttefekun aleyhi)

Muaz b. Cebel'i Yemen'e gönderirken Peygamber (s.a.v) ona şöyle demiştir: "Onları Allah'tan başka ilah olmadığına ve benim onun peygamberi olduğuma şahitlik etmeye çağır. Kabul ederlerse onlara günde beş vakit namazın farz olduğunu bildir. Onu da kabul ederlerse maldan zekat vermenin farz olduğunu, zenginlerinden alınarak fakirlerine verileceğini haber ver." (Muttefekun aleyhi)

Tüm dönem ve bölgelerin İslam alimleri zekat vermeyi farz kabul etmişlerdir.

Zekat vermemek kesinlikle yasaktır ve büyük bir dinî yapının çöküşü anlamına gelir. Zekat vermekten kaçınana bu dünyada ve ahirette ceza vardır. Bu dünyadaki cezası yağmurun engellenmesidir. Peygamber (s.a.v) şöyle buyurmuştur:

وَلَمْ يَمْنَعُوا زَكَاةَ أَمْوَالِهِمْ، إِلاَّ مُنِعُوا الْقَطْرَ مِنَ السَّمَاءِ، وَلَوْلاَ الْبَهَائِمُ لَمْ يُمْطَرُوا

"İnsanlar mallarından zekatı vermeyi terk ettiklerinde Allah onlara yağmur yağdırmaz. Hayvanlar olmasa yağmur yağmazdı." (Sahih hadis, Beyhaki, İbn Mâce, Bezzar)

Ahiretteki cezası için Allah şöyle buyurur:

وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لأَنفُسِكُمْ فَذُوقُواْ مَا كُنتُمْ تَكْنِزُونَ

"Altın ve gümüşü biriktiren ve Allah yolunda harcamayanlara müjdele ki, acı bir azap vardır. O gün cehennem ateşinde kızdırılıp alnına, yanılarına ve sırtlarına vurulacaktır. İşte siz dünyada kendiniz için biriktirdiniz, şimdi biriktirdiğinizin cezasını tadacaksınız." (Tevbe, 34:35)

Peygamber (s.a.v) şöyle buyurmuştur:

مَنْ آتَاهُ اللَّهُ مَالًا ، فَلَمْ يُؤَدِّ زَكَاتَهُ ، مُثِّلَ لَهُ مَالُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا أَقْرَعَ ، لَهُ زَبِيبَتَان ، يَأْخُذُ بِلِهْزِمَتِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ، ثُمَّ يَقُولُ : أَنَا مَالُكَ ، أَنَا كَنْزُكَ

"Allah kendisine mal veren ama zekatını vermeyen kişinin malı kıyamet gününde siyah lekeleriyle iri bir yılan olarak kendisine gösterilecektir. O yılan onu boynundan sarar, dişleriyle ısırır ve şöyle der: Ben senin malınım, ben senin hazinendir!" (Buhari)

Zekat vermenin hikmetleri

Zekat vermede veren ve alan her ikisi için birçok fayda vardır. Bunlar şunlardır:

1 – Zekat vermek İslam’ın temel esaslarından birini yerine getirmektir; bu, dünya ve ahiret saadetinin garantisidir.

2 – Zekat vermek insanı Allah’a yaklaştırır, imanı artırır. Zekat, aynı zamanda sadaka anlamına gelir ve sadaka kelimesi samimiyet anlamına yakın bir kelimedir. Böylece zekat imanın samimiyetini yansıtır.

3 – Yüce Allah birçok sevap verir. "Allah riba’yı kaldırır, sadakayı artırır." (Bakara, 276) Ve "Mallarınızı Allah rızası için arttırmak üzere verenler için kat kat sevap vardır." (Rum, 39)

4 – Zekat ile mal temizlenir, Allah mal üzerinde bereket verir.

5 – Zekat veren cimrilikten, kötülük ve günahlardan arınır. Peygamberimiz (s.a.v) “Sadaka kötü amelleri söndürür.” buyurmuştur.

6 – Zekat fakir Müslümanların ihtiyaçlarını karşılar.

7 – Zekat kardeşlik bağlarını kuvvetlendirir, sevgiyi ve yardımlaşmayı artırır.

8 – Zekat veren Allah’ın kendisine verdiği nimetlere şükretmiş olur.

Zekat vermekle yükümlü olan

Aşağıdaki şartları taşıyan herkes zekat vermekle mükelleftir:

1 – Müslüman olmak. Gayr-i müslimlerden zekat kabul edilmez.

2 – Nisab: Belirli miktar malın bulunması.

3 – Malın bir yıl (Hicri) sahip olunması.

Peygamber (s.a.v) şöyle buyurmuş: "Bir yıl geçmeden mal için zekat yoktur." (İbn Mace ve diğerleri, Sahih olarak değerlendirilmiştir)

Zekat vermeyi inkar eden veya cimriliği sebebiyle vermeyen kişi durumu

Zekat vermenin farz olduğunu bilen ve bilerek inkar eden kafir olur. Bilmeden ve cehaletten dolayı vermeyen ise Müslüman kalır, sonra öğretilir.

Cimrilik nedeniyle vermeyen ise kafir olmaz; ancak, devletin zor kullanarak zekatını alması caizdir.

Zekat verilen mallar

Zekat altın, gümüş, tahıllar, hayvanlar ve ticaret malına verilir.

Altın 91,6 gramı aşarsa %2,5, gümüş 641,5 gramı aşarsa %2,5 oranında zekat verilir.

Paranın nisabı 3090 Euro’dur; üzerinden bir yıl geçerse %2,5 zekat verilir.

Tarım ürünlerinden, su kaynağına göre değişken oranlarda (5%, 7.5%, 10%) zekat verilir.

Hayvanlarda belirli sayılar bulunmalı ve bir yıl otlatılmalıdır.

Ticaret mallarında yıllık sayım sonrası nisab miktarı zekat verilir (%2,5).

Altın ve gümüş dışında değerli madde (örneğin bal veya takılar) üzerine de farklı görüşler olmakla beraber takıda miktar nisabı dolmuşsa zekat vermek gereklidir.

Zekatın verileceği kategoriler

Allah'ın ayetinde belirtildiği gibi sekiz kategori vardır:

„Zekatlar ancak yoksullar, düşkünler, onları toplayanlar, kalpleri kazanılacak olanlar, kölelerin fidyesi için, borçlular için, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmışlar içindir." (Tevbe, 60)

Zekat kâfir ve ağır günah işleyenlere verilmez. Zekat verirken niyet kalpten olmalıdır.

Son olarak, şehadet ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur ve Muhammed onun peygamberidir.

Arif ef. Ramadani